Het stadium is
geen plaats voor vrouwen!
Khaled Diab
Oktober 2006
Voetbalstadia zijn krachtens de
Iraanse wetgeving verboden terrein voor vrouwen. De bekende Iraanse regisseur
ontdekte dit toen zijn dochter hem vroeg om met hem mee te gaan naar een
voetbalwedstrijd. Hij vertelde het publiek van het 33ste
Internationale Filmfestival van Gent dat dit de inspiratie was voor zijn film
‘Offside’.
Dit surrealistisch verbod gaf Panahi de
gelegenheid om kwesties zoals gender, gelijkheid en het statuut van vrouwen in
het huidige Iran te verkennen in een onderhoudende, grappige en ontroerende
verhaallijn.
De
controversiële regisseur deed zijn verhaal via een tolk. Hij vertelde over de
uitdagingen wanneer men tijdens een wedstrijd, met niet-professionele acteurs,
filmt en waar vele vrouwen de toegang tot het stadium ontzegd werden om hun
nationale ploeg te bekijken.
Op heterdaad betrapt
De plot draait rond de avonturen van een aantal
jonge vrouwelijke voetbalfanaten – die onderling erg verschillen qua vertrouwen
en assertiviteitsgraad – en de fratsen die zij uithalen om binnen te glippen in
het grootste stadium van Teheran waar de kwalificatiewedstrijd voor de
wereldbeker van Iran tegen Bahrein wordt gespeeld.
Alhoewel zij ongetwijfeld niet de enige vrouwen
waren in het stadium, waren zij wel de enige die werden gepakt. Zij hadden zich
allen vermomd als jonge mannelijke voetbalfans, behalve één vrouw. Zij kwam op
het idee om zich te verkleden als een militaire dienstplichtige en geraakte
zelfs tot de staanplaatsen die gereserveerd zijn voor de militairen, waar zij
opgepakt werd.
De aftrap wordt gegeven en de meisjes wachten
hun tijd af in een geïmproviseerde wachtruimte aan de buitenzijde van de
staanplaatsen waar zij de komst van een politiecommandant afwachten. Zij staan
te popelen om de actie op het voetbalveld te bekijken en smeken de soldaat om
hen door de poort de wedstrijd te laten bekijken. Hun frustratie groeit bij
elke vreugdekreet en zucht van de menigte.
De verantwoordelijke/dienstdoende
dienstplichtige is niet geïnteresseerd in voetbal en geeft geen gehoor aan hun
smeekbedes. Wanneer zijn assistent afgeleid wordt door de wedstrijd, begint te
springen en adviezen en bevelen begint te geven aan de spelers, overtuigen de
meisjes de ongelukkige jongeman om hen een direct verslag te geven, wat een
hilarisch effect heeft. De enige
gedachte die door het hoofd van hogere soldaat gaat, is zijn verlangen om de
laatste weken van zijn dienstplicht zonder enig uitstel, dat veroorzaakt wordt
door roekeloos ongehoorzaam gedrag, uit te zitten. Eén van de meest memorabele
zinsneden van de film is zijn geïrriteerde uitroep over de eigenzinnigheid van
deze liberale vrouwen van de hoofdstad: “Ik begrijp jullie vrouwen van Teheran
niet, één van jullie wil bij het leger gaan en de andere wil voetballen voor
het Iraanse nationale team.”
Het menselijk gezicht van
vooroordelen
Zijn mantra over zijn terugkeer naar zijn land
en dieren wordt dermate in het bewustzijn van de jonge vrouwen ingeprent dat
één van hen, die erin slaagde zijn assistent te ontglippen tijdens een
surrealistisch en grappig bezoek aan de ontruimde toiletten (enkel de
mannentoiletten zijn in het stadium beschikbaar), terugkeert omdat ‘ik
medelijden had met zijn dieren’ zegt ze aan de andere meisjes.
Haar sympathie voor zijn klasse onthult de complexiteit van de situatie.
De jongeman in het soldatenuniform is geen slechte man. Hij bedoelt het goed
maar beschikt niet over de persoonlijke kracht, over de verbeelding noch over
de intellectuele en morele durf om de status quo te tarten. Zijn intuïtieve
goede aard wordt weergegeven in enkele veelzeggende scènes. Zo intervenieert
hij om een vader te doen ophouden zijn dochter te slaan, leent hij geld uit om
voor alle jonge vrouwen drinken te kopen omdat één van hen klaagde dat ze dorst
had en hangt hij uit de politiewagen om de gebroken antenne in de optimale
positie te houden zodat de jonge meisjes de wedstrijd kunnen volgen.
Eigenlijk helpen vele voetbalfans in de film
heimelijk de vrouwen in hun poging het stadium binnen te geraken. De fans
zwijgen of belemmeren de weg van een soldaat die het meisje achtervolgt dat
ontsnapt was uit het toilet.
Het is dit menselijk perspectief dat vaak ontbreekt
in het discours van westerse kritieken op de ‘Islam’ en van de zogenaamde
‘hervormers’. Zij lijken het niet te appreciëren dat vele moslimvrouwen, voor
welke redenen van sociale en ideologische verwachting ook, zich als gelijke van
de man zien maar ook als verschillend. Zij omhelzen de hijab en andere
geloofssymbolen uit overtuiging en niet wegens dwang. Alhoewel het groeiend
aantal moslimvrouwen die hun traditionele status niet accepteert voor een grote
uitdaging staan, zijn er anderen die vrij gelukkig zijn in hun traditionele
rollen en jaagt de idee van verandering hen angst aan. De critici vergeten dat
de relatieve gendergelijkheid in het westen slechts werd bereikt na een lang en
pijnlijk proces, en dat samenlevingen zoals Iran hun eigen weg moeten vinden.
Tijdens het regime van de Shah, zei Iran aan
vrouwen om zich in westerse stijl te kleden. Nu wil de Islamitische Republiek
dat de vrouwen de chador dragen. De poging van de Iraanse samenleving om de
uiterlijke verschijning van de vrouwen te bepalen is niet alleen een futiele en
oneerlijke oefening maar is tevens gedoemd om te mislukken. Zo zouden ook
westerse landen het voorbeeld van Frankrijk en Turkije niet mogen volgen en hun
eigen kledingscode opleggen aan moslimvrouwen. Wanneer moslimvrouwen hun
sluiers, in al zijn vormen, willen afleggen, moet dit gebeuren uit overtuiging
en niet omdat ze ertoe gedwongen worden.
Contradicties
exploreren
Het meest assertieve meisje legt de sociale
contradicties in Iran bloot door de soldaatchef te vragen: “Waarom mogen wij
met mannen naar de cinema gaan maar mogen wij niet naar het voetbalstadium
komen?”
“Dat is anders,” protesteert hij, niet echt
zeker waarom. “Het stadium is geen plaats voor vrouwen. Voetbalsupporters zijn
obsceen en vloeken veel.”
“Wel, de cinema is donker,” verweert zij zich
uitdagend.
Aan het einde van de dag blijkt voetbal de
grote gelijkmaker te zijn. De overwinning van Iran op Bahrein wordt
aangekondigd wanneer de jonge vrouwen naar de kantoren van
de zedenpolitie worden gebracht. Wanneer zij opgenomen worden in het
spontane straatsfeest, worden de soldaten en hun ladingen naar buiten gesleurd
door de jubilerende menigte. Zij laten metaforisch hun haar vallen en delen in
hun vrolijkheid. De film eindigt bij dit hoogtepunt.
Deze scène is een echo van de Iraanse
overwinning op de Verenigde Staten in de Wereldbeker van 1998. “Hier vond een
dappere en uitdagende demonstratie plaats van de macht van de massa en van de
jeugd ten aanzien van de rigide autoriteit die terugkrabbelde,” schreef de
Amerikaanse journaliste Elaine Sciolino in haar Persian mirrors – the
elusive face of Iran. “Op deze stralende zomeravond bewezen gewone Iraniërs
dat zij in staat waren om uit hun lethargie los te barsten, niet voor God maar
voor voetbal.”
Panahi’s film is momenteel verboden in Iran
maar, bekende hij glimlachend, hij is erg populair binnen het onofficiële
ondergrondse circuit. Hij hoopte ook dat, zoals andere eens controversiële
films, de censuur het ooit zou toestaan om zijn film te tonen in de filmzalen.
Volgens mij is Panahi, in zijn sympathieke en
onorthodoxe cinematografische behandeling van vrouwen en hun grote uitdagingen
waarmee zij in het hedendaagse Iran geconfronteerd worden, de Almodovar van de
Iraanse cinema – zonder de expliciete seks en transseksuelen.
Dit betekent echter niet dat hij kwesties van
seksualiteit uit de weg gaat, zoals zijn film Dayreh (The Circle) uit
2000 duidelijk aantoont. Hierin volgt hij de levens en het lot van
verschillende armoedige vrouwen die in de marge van de mannenwereld van de
Iraanse samenleving proberen het hoofd boven water te houden. Verschillende
vrouwen zijn voormalige, huidige of ontsnapte gevangenen. Prostitutie en
seksuele uitbuiting vormen het centrale thema van deze donkere film waarin sommige
personages door de omstandigheden worden gedwongen om seksuele gunsten te
verkopen of vals worden beschuldigd van prostitutie omdat ze ’s nachts alleen
op straat rondlopen.
*Vertaling door Lieve Driesen voor ‘De Koerden’.
From the
archives
More to
life than window dressing
August 2006 – Badra Djait, an advisor to Flemish integration
minister Marino Keulen, was born and raised among Gent’s small but close-knit
Algerian community. Here, she recounts what it was like growing up as a woman
in two cultures and traditions. Read on
The beautiful game as a political football
July 2006 – Kofi Annan would like the UN to
become more like the FIFA World Cup. While there is something to be said for
the beautiful game’s potential for uniting people and resolving conflicts
bloodlessly, it might be premature to scrap the UN and replace it with a
football League of Nations. Read on
Dutch
government limps on
July 2006 – The ruling Dutch centre-right coalition has decided to limp
on to early elections in November after shooting itself in the foot with its
hardline immigration policy that almost cost one of its parliamentarians – the
controversial Ayaan Hirsi Ali – her Dutch nationality. Read on
Out but not down
May 2006 – Caught between a rock and her own
hard line, the outspoken Ayaan Hirsi Ali is being stripped of her Dutch
nationality and has been forced to give up her seat at the Dutch parliament
following allegations of identity fraud. Read on
Conversion
is not a crime
December 2005 – Muriel Degauque has the dubious distinction
of being the first white European female suicide bomber. Shocking as this is,
suggestions that we have reached a dangerous turning point and that converts
are brainwashed fanatics and their partners are comic-book villains are unfair
to the vast majority of converts and to non-converts married to Muslims.
Read on
A
woman’s handbook to Yemen
By Katleen Maes
July 2005 – In the first of a two-part series, Katleen Maes recounts her experiences travelling alone through the mysterious man’s world of Yemen. Read on
Why anti-religious dress codes are no road to liberty
February 2004 – The French government has proposed
a law that will ban Muslim girls from wearing headscarves in school. Such a ban
will not help the cause of multicultural tolerance in the EU. Read on
Veiled
intentions
January 2004 – Some prominent politicians –
first in
Peace unto womankind
March 2000 – March 8th
is International Women’s Day. However, this year it is planned to be more than
just a symbolic gesture. Read
on
A question of individuality
February 2000 – A compromise has been reached
on the personal status law that will give Egyptian women some long-awaited
rights, but raises questions on how long it will take for more reform to occur.
Read on
ã2006 K. Diab. Unless otherwise stated, all the content on this website
is the copyright of Khaled Diab.